Uit ons nieuwsoverzicht:

Verhalen van de Zee

Verhalen van de Zee, zo luidt de titel van het boekje dat Bert van Leersum in eigen beheer heeft uitgegeven. Het boek bestaat uit twee delen, het eerste is getiteld ‘De Zee die geen golven maakt’, het tweede ‘In het Schip’.

Bert moet af en toe gehoor geven aan de lokroep van de zee. Niet zo gek, gezien zijn voorgeschiedenis. Nadat hij in 1966 de Kweekschool voor de Zeevaart in Amsterdam had afgerond, heeft hij een aantal jaren gevaren. Na drie jaar stapte hij over naar de Marine waar hij als luitenant-ter-zee-waarnemer navigator werd bij de Marine Luchtvaart Dienst. De Marine, maar in een vliegende functie. Dit deed hij ook een jaar of drie en toen brak zijn periode als landrot aan.

Toch bleef de zee trekken. In de jaren ’80 maakte hij geregeld proefvaarten met nieuwgebouwde schepen. Niet zijn beroep, maar hij verkeerde wel in de positie dat hij zijn eigen tijd in kon delen en af en toe dit soort proefvaarten kon maken. Nu vaart hij meer sporadisch mee op schepen als meewerkend passagier.

Het eerste deel van zijn boek is een verslag van een reis eind 2015 met zeilschip de Morgenster van Rotterdam naar de Kaapverdische Eilanden. Gebouwd als haringlogger is het nu een particulier schip dat met passagiers over de Noord- en Oostzee vaart, maar nu dus naar Kaapverdië. Eigenlijk is ‘verslag’ niet helemaal het juiste woord voor de twee delen van de boek. Het is deels een verslag, maar het is zoveel meer. Een observatie, een bespiegeling, mijmeringen over het leven en meer. De zeeman ontmoet de filosoof – Bert heeft ook nog de tijd gevonden voor een studie filosofie.

Wat het boek goed leesbaar maakt – je ruikt bijna de zee en voelt de wind in je haar – is de toon. Hier is een zeeman aan het woord, iemand die precies weet wat er op een schip gebeurd, maar met voldoende afstand om het ook voor landrotten begrijpelijk te houden. Een kleine gebeurtenis aan boord kan aanleiding zijn voor een filosofische beschouwing. Een waarschuwing van de kapitein dat bij onvoorzichtigheid een hand of voet zomaar naar de haaien is, brengt Bert tot een bespiegeling dat hij, als het zover is, graag een zeemansgraf zou willen.

Het tweede deel kent dezelfde opbouw: verslag van een reis, in dit geval van Bahrein naar Lagos, Nigeria, wederom doorspekt met beschouwingen en overpeinzingen. Nu echter geen luxe oude vissersboot, maar een kleine, gammele sleepboot met een dronken kapitein en een paar volstrekt onaangepaste bemanningsleden. Deze reis was een jaar of dertig geleden en Bert was geen passagier, maar stuurman. Buiten de motor deed bijna niets het, ook de radar niet.

Toch merk je aan bijna alles dat deze reis beter past bij het zeemanshart van Bert. Ergens in dit deel schrijft hij dat de romantische periode van de zeevaart in de jaren ’70 eindigde. Bert legde mij uit waarom: “Containers! Vroeger bestond vracht uit balen, kratten, kisten, vaten; nu gaat alles in containers. Zeer efficiënt en doelmatig, maar het veranderde alles aan boord en in havens. Waar een bemanning van een flink vrachtschip vroeger uit een man of 45 kon bestaan, zijn dat er nu veertien of vijftien. Vroeger vormde de bemanning een kleine gemeenschap, nu een functionele eenheid.”

Mochten de belevenissen en beschouwingen van deze zeeman-filosoof u aanspreken, dan is ‘Verhalen van de Zee’ voor €19,50 te bestellen via archipelbv@ziggo.nl

Tekst: Hans-Peter Lassche