Uit ons nieuwsoverzicht:

De nieuwe wereld(wan)orde

Afgelopen maandag nam Paolo De Mas, geograaf en in het verleden onder meer verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, de aanwezige Heeren mee op een tocht over de wereld. Een onrustige wereld. Een onvoorspelbare wereld.

Ooit was het o zo duidelijk. Je had vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog het Westen en het Oostblok en de Derde Wereld bungelde er zo’n beetje bij. Hoe anders is de situatie sinds de Val van de Muur, inmiddels zo’n dertig jaar geleden. Als een moderne G.B.J. Hiltermann – de reikwijdte, niet de ideologie – probeerde De Mas de huidige ontwikkelingen te duiden, van Europa tot China en van Rusland tot Afrika en Noord-Amerika. De voorspelbaarheid van een wereld gecontroleerd door twee machtsblokken is weg. Conflicten laaien makkelijk op, tegenwoordig vaak binnen staten in plaats van tussen staten. De klimaatcrisis werpt z’n schaduw vooruit. Cybercrime, cyberterrorisme en cyberoorlog zijn nieuwe fenomenen waar we maar moeilijk grip op krijgen.

Dat hadden we ons aan het einde van de Koude Oorlog heel anders voorgesteld. De Amerikaanse politicoloog Francis Fukuyama riep in 1992 zelfs The End of History uit. Vanaf nu zou het westerse model van de liberale democratie en de vrijemarkteconomie niet langer ter discussie worden gesteld en zou de rest van de wereld ook langzaam maar zeker naar dit model toegroeien.

Hoe anders ontwikkelde de situatie zich. In Rusland ontstond ressentiment over het verlies van een wereldrijk. China begon aan een ongekende economie groei en blijkt niet van zins het westerse politieke model te omarmen. En ook de rest van de wereld stond niet te applaudisseren bij het westerse triomfalisme, zeker de islamitische wereld niet.

Door de “overwinning” in de Koude Oorlog begonnen de Verenigde Staten zich steeds meer terug te trekken. De Sovjet-Unie stond niet langer tot de tanden bewapend aan de grenzen van West-Europa. De belangen van de Verenigde Staten buiten de eigen landsgrenzen werden steeds minder geopolitiek en veel meer economisch. Daar zijn minder militaire middelen voor nodig. Dat brengt met zich mee dat de Amerikanen niet langer de onbetwiste leider van de “vrije wereld”, laat staan de hele wereld, zijn.

Waartoe dit alles zal leiden valt (nu nog) moeilijk te voorspellen, maar we zien wel een aantal brandhaarden en conflictzones die het nieuws nog wel een tijdje zullen beheersen: het Midden-Oosten met z’n olie, maar ook op een breuklijn tussen shi’iten en soennieten; de Russische periferie waar Moskou iets van zijn oude invloed probeert te herstellen in landen die voorheen tot het Russische Rijk en later de Sovjet-Unie behoorden; en de Chinese inspanningen om wereldwijd infrastructuur te controleren.

De wat sombere conclusie van De Mas is dat de rol van Europa steeds marginaler zal worden. Ondanks dit slotakkoord lieten de Heeren zich de borrel daarna goed smaken.

Tekst en foto: Hans-Peter Lassche